Có một thời gian tôi nghĩ rằng, muốn cho đi thì trước hết mình phải có thật nhiều. Phải có tiền, có thời gian, có điều kiện thì mới có thể giúp đỡ người khác. Nhưng càng trải nghiệm, tôi càng nhận ra rằng có lẽ chúng ta đang hiểu hơi hẹp về hai chữ “cho đi”.
Cho đi không nhất thiết phải là một món quà lớn, cũng không nhất thiết phải là tiền bạc. Đôi khi đó chỉ là một chút thời gian mình dành để lắng nghe một người đang buồn, một kiến thức mình chia sẻ cho người khác, một lời động viên đúng lúc, hay đơn giản là sự hiện diện của mình khi một người đang cảm thấy cô đơn.
Cho đi không phải vì mình có quá nhiều. Mà bởi vì mình nhận ra mình vẫn có thứ gì đó có thể trao cho người khác.
Tôi rất thích cách nhìn này, bởi nó khiến sự cho đi trở thành một điều gần gũi hơn với cuộc sống của mỗi chúng ta. Không cần phải chờ đến khi mình giàu có, thành công hay có thật nhiều thời gian. Ngay ở thời điểm hiện tại, mỗi người đều có một điều gì đó có thể trao đi.
1. Ba hình thức cho đi rất đẹp trong Phật giáo
Tôi từng biết đến một cách phân chia khá đẹp trong Phật giáo, đó là Tài thí, Pháp thí và Vô úy thí. Tôi thích cách nhìn này bởi nó cho thấy sự cho đi có rất nhiều hình thức, và bất kỳ ai cũng có thể thực hành, dù điều kiện của mỗi người khác nhau.
Tài thí là hình thức quen thuộc nhất, đó là chia sẻ tiền bạc, vật chất hoặc những thứ cụ thể mà người khác đang cần. Nhưng tài thí không nhất thiết phải là một món quà lớn. Có thể chỉ là một khoản tiền nhỏ, một phần thức ăn, một bộ quần áo, một món đồ mà mình không còn sử dụng nhưng người khác lại đang cần. Điều quan trọng không nằm ở giá trị của món quà mà nằm ở tấm lòng và sự chân thành của người cho.
Đôi khi chúng ta nghĩ rằng phải có thật nhiều thì mới có thể cho đi. Nhưng thực ra không phải vậy. Một người có rất ít vẫn có thể chia sẻ một phần nhỏ những gì mình có. Và chính việc biết chia sẻ trong khả năng của mình cũng giúp chúng ta nuôi dưỡng lòng trắc ẩn và sự hào phóng.
Pháp thí lại là một hình thức cho đi khác: chia sẻ kiến thức, hiểu biết và những kinh nghiệm có ích với người khác. Đây là điều tôi đặc biệt yêu thích, bởi kiến thức là một thứ rất đặc biệt. Khi bạn chia sẻ một điều mình biết, bạn không mất đi điều đó. Ngược lại, đôi khi việc chia sẻ còn khiến mình hiểu sâu hơn về chính điều mình đang biết.
Một bài học mà bạn đã phải mất nhiều năm mới hiểu ra, một kinh nghiệm trong công việc, một cuốn sách hay, một lời khuyên đúng lúc… tất cả đều có thể trở thành món quà đối với người khác. Có thể điều bạn biết là rất bình thường đối với bạn, nhưng lại là điều một người khác đang cần để thay đổi một quyết định, tránh một sai lầm hoặc nhìn cuộc sống theo một cách khác.
Và Vô úy thí là điều tôi thấy đặc biệt đẹp. Có thể hiểu đơn giản là giúp người khác bớt sợ hãi, bớt bất an và cảm thấy bình an hơn. Có những lúc chúng ta không thể giải quyết khó khăn của một người, nhưng có thể giúp họ cảm thấy họ không cô đơn khi đối diện với khó khăn đó.
Có những lúc chúng ta chưa cần nói bất kỳ điều gì. Chỉ cần ngồi bên cạnh một người đang đau buồn, lắng nghe họ bằng sự chân thành, không phán xét, cũng đã là một cách cho đi. Sự bình an của mình có thể trở thành điểm tựa cho một người khác.
Và tôi nghĩ đây là một món quà mà bất kỳ ai cũng có thể trao. Chúng ta không cần phải giàu có mới có thể mang lại cảm giác an tâm cho một người khác. Đôi khi chỉ cần mình đủ bình tĩnh, đủ chân thành và thật sự có mặt khi người khác cần, mình đã trao cho họ một điều rất quý giá.
2. Cho đi không có nghĩa là phải hy sinh bản thân
Tuy nhiên, có một điều tôi nghĩ chúng ta cũng cần hiểu rõ: cho đi không có nghĩa là phải hy sinh bản thân.
Chúng ta không cần phải cho đi tất cả những gì mình có, càng không cần biến việc cho đi thành một nghĩa vụ. Bạn có tiền thì cho đi tiền trong khả năng của mình. Bạn có thời gian thì dành một chút thời gian cho người khác. Bạn có kiến thức thì chia sẻ kiến thức. Bạn có sự bình an thì có thể trở thành một người khiến người khác cảm thấy an tâm hơn.
Điều quan trọng là sự cho đi cần xuất phát từ sự tự nguyện và chân thành. Nếu chúng ta cho đi nhưng bên trong lại đầy cảm giác tiếc nuối, oán trách hoặc mong người khác phải trả lại cho mình, thì có lẽ sự cho đi ấy đã trở thành một sự trao đổi.
Vì vậy, tôi rất thích một ý: “Tùy duyên mà hành động.” Mình có gì thì cho đi thứ đó, trong khả năng của mình và vào đúng thời điểm. Không cần cố gắng để trở thành một người lúc nào cũng phải giúp đỡ tất cả mọi người. Chỉ cần khi gặp một người đang cần sự giúp đỡ và mình có khả năng, mình sẵn lòng đưa tay ra.
Bởi sự cho đi cũng cần có sự tỉnh táo. Mình không thể cứu tất cả mọi người, cũng không thể giải quyết tất cả những khó khăn của người khác. Biết giới hạn của mình không phải là ích kỷ. Đó là cách để mình có thể cho đi lâu dài mà không trở nên mệt mỏi hay oán trách.
3. Cho đi không phải để nhận lại
Có lẽ đây là điều quan trọng nhất mà tôi rút ra khi suy nghĩ về chủ đề này.
Chúng ta không nên cho đi với tâm thế rằng mình cho người khác một thứ thì cuộc đời nhất định phải trả lại cho mình một thứ khác. Bởi nếu cho đi chỉ để nhận lại, thì sự cho đi rất dễ trở thành một cuộc trao đổi.
Tôi nghĩ ý nghĩa đẹp nhất của việc cho đi là mình tạo ra một điều tốt đẹp cho người khác mà không nhất thiết phải biết nó sẽ quay trở lại với mình bằng cách nào.
Có thể người mình giúp hôm nay sẽ không bao giờ giúp lại mình. Nhưng biết đâu, một ngày nào đó, chính họ lại giúp một người khác. Và điều tốt đẹp cứ thế được truyền từ người này sang người khác.
Chúng ta không nhất thiết phải là người nhận lại điều tốt đẹp mà mình đã trao đi. Chỉ cần biết rằng mình đã góp một phần nhỏ để điều tốt đẹp ấy tiếp tục được lan tỏa, có lẽ như vậy cũng đã đủ ý nghĩa rồi.
Và thật ra, khi cho đi một cách chân thành, chính người cho cũng thường nhận được một điều gì đó. Không nhất thiết là tiền bạc hay một món quà. Có thể chỉ là cảm giác mình vừa giúp cuộc sống của một người khác tốt hơn một chút. Đó cũng là một dạng hạnh phúc rất giản dị.
4. Dạy con về sự cho đi
Và khi nghĩ về sự cho đi, tôi lại nghĩ đến những đứa trẻ.
Chúng ta thường mong con học giỏi, có năng lực, có một công việc tốt và có một cuộc sống đủ đầy. Nhưng bên cạnh việc dạy con cách đạt được những điều mình mong muốn, có lẽ chúng ta cũng nên dạy con cách chia sẻ những gì mình đang có.
Có thể bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Khi con có những món đồ chơi không còn sử dụng, hãy để con tự lựa chọn món đồ nào con muốn chia sẻ. Khi con có một khoản tiền tiết kiệm nhỏ, có thể hướng dẫn con dành một phần để giúp đỡ một người đang cần. Khi có cơ hội tham gia một hoạt động cộng đồng, hãy cho con được trực tiếp trải nghiệm thay vì chỉ nói với con rằng “phải biết yêu thương và chia sẻ”.
Tôi nghĩ điều quan trọng là đừng ép con phải cho đi. Nếu một món đồ thực sự có ý nghĩa với con, chúng ta không nên lấy nó khỏi tay con rồi nói rằng “con phải biết chia sẻ”. Hãy giúp con hiểu rằng mình đang có một thứ, và ngoài kia có một người khác đang cần nó. Khi con tự nguyện lựa chọn chia sẻ, con sẽ cảm nhận được ý nghĩa của việc cho đi theo cách tự nhiên nhất.
Và quan trọng hơn cả, bố mẹ phải là người làm gương.
Trẻ con học rất nhiều từ những gì chúng nhìn thấy. Nếu chúng ta nói với con rằng phải biết giúp đỡ người khác nhưng trong cuộc sống hàng ngày lại luôn chỉ nghĩ đến phần của mình, thì những lời dạy ấy sẽ rất khó trở thành giá trị sống của con.
Ngược lại, khi con thường xuyên nhìn thấy bố mẹ giúp đỡ một người bạn đang khó khăn, chia sẻ với người khác, kiên nhẫn lắng nghe một người đang buồn hay đơn giản là sẵn lòng nhường một điều gì đó, con sẽ dần hiểu rằng cho đi là một phần rất tự nhiên của cuộc sống.
Có lẽ đó mới là cách dạy con tốt nhất. Không phải nói với con thật nhiều về lòng tốt, mà để con nhìn thấy lòng tốt đang được thực hành ngay trong gia đình mình.
5. Cuối cùng, chúng ta có gì để cho đi?
Tôi nghĩ mỗi người trong chúng ta đều có một thứ gì đó để cho đi.
Có thể chúng ta chưa có nhiều tiền, nhưng chúng ta có thời gian. Có thể chúng ta chưa thành công, nhưng chúng ta đã có một vài kinh nghiệm mà người khác có thể học hỏi. Có thể chúng ta không giải quyết được vấn đề của ai đó, nhưng chúng ta vẫn có thể lắng nghe họ.
Có những người cho đi bằng tiền bạc. Có người cho đi bằng kiến thức. Có người cho đi bằng thời gian. Có người cho đi bằng sự tử tế. Và cũng có người chỉ đơn giản là mang đến cho những người xung quanh cảm giác bình an.
Vì vậy, đừng nghĩ rằng phải có thật nhiều thì mới có thể cho đi. Đôi khi một hành động rất nhỏ, được thực hiện đúng lúc, cũng có thể tạo ra một thay đổi rất lớn trong cuộc đời của một người khác.
Có lẽ sự đủ đầy không chỉ nằm ở những gì chúng ta đang có trong tay, mà còn nằm ở việc chúng ta nhận ra mình vẫn có điều gì đó có thể trao cho người khác.
Tôi muốn kết thúc bằng một câu nói của Maya Angelou mà tôi rất thích:
“Khi chúng ta cho đi một cách vui vẻ và đón nhận với lòng biết ơn, tất cả mọi người đều được ban phước.”
Tôi nghĩ câu nói này rất đẹp, bởi nó không chỉ nói về người cho mà còn nhắc chúng ta về người nhận. Trong cuộc sống, có lúc chúng ta là người cho đi, nhưng cũng sẽ có lúc chúng ta là người cần được giúp đỡ. Biết cho đi một cách chân thành và biết đón nhận với lòng biết ơn, có lẽ đều là những điều cần học.
Và có lẽ, mỗi ngày chúng ta chỉ cần tự hỏi mình một câu rất đơn giản:
“Ngày hôm nay, tôi có thể cho đi điều gì?”
Không cần phải là một điều lớn lao. Chỉ cần là một điều mình có thể trao đi bằng sự chân thành.
Bởi đôi khi, một điều rất nhỏ mình trao cho người khác hôm nay, lại có thể trở thành một điều rất lớn trong cuộc đời của họ.